Qış aylarında göz sağlamlığının qorunması

Azərbaycan şəraitində pasiyentlər və valideynlər üçün praktiki tövsiyələr

Qış mövsümü təkcə soyuq hava ilə deyil, həm də göz sağlamlığı üçün əlavə risklərlə müşayiət olunur. Temperaturun enməsi, külək, quru hava, günəş işığının bucaq dəyişməsi, qapalı məkanlarda daha çox vaxt keçirmə və ekran istifadəsinin artması gözlər üçün əlavə yük yaradır. Azərbaycan iqlim və məişət şəraiti nəzərə alındıqda, qış aylarında gözlərin qorunması xüsusi diqqət tələb edir.

Bu yazıda böyüklər və uşaqlar üçün qış mövsümündə göz sağlamlığını qorumağın əsas yolları sistemli şəkildə təqdim olunur.

1. Qışda gözlər üçün əsas risk faktorları

Soyuq hava və külək

Xüsusən Abşeron yarımadasında və küləkli bölgələrdə (Bakı, Sumqayıt, Xızı, Siyəzən) güclü külək:

• göz yaşı filminin sürətlə buxarlanmasına,
• göz səthinin qurumasına,
• yanma, batma və qızartıya səbəb olur.

Qapalı məkanlarda quru hava

Qışda:

• qaz sobaları,
• mərkəzi istilik sistemləri,
• kondisionerlər

havanın rütubətini azaldaraq, qurudur, bu isə quru göz sindromunun kəskinləşməsinə şərait yaradır.

Qış günəşi və qar əksi

Yanlış olaraq yalnız yayda təhlükəli sayılan ultrabənövşəyi (UV) şüalar qışda da aktivdir. Qar və açıq səthlər UV şüalarını əks etdirərək:

• fotokeratit,
• göz yorğunluğu,
• baş ağrısı yarada bilər.

2. Quru göz sindromu — qışın səssiz problemi

Qış aylarında ən çox rast gəlinən şikayətlər:

• gözlərdə quruluq,
• batma hissi,
• sanki qum varmış kimi narahatlıq,
• axşama doğru görmənin bulanıqlaşmasıdır.

Kimlər daha çox risk altındadır?

• kompüter və telefonla çox işləyənlər,
• kontakt linza istifadəçiləri,
• yaşlı pasiyentlər,
• autoimmun xəstəlikləri olanlar,
• uşaqlar (xüsusən uzun ekran vaxtı olanlar).

Tövsiyələr:

• konservantsız süni göz yaşı damcıları (həkim məsləhəti ilə),
• otaq havasının nəmləndirilməsi,
• uzunmüddətli ekran istifadəsində 20–20–20 qaydasına əməl edilməsi.

3. Uşaqların gözlərinin qışda qorunması

Qış aylarında uşaqlar:

• daha az açıq havada olur,
• daha çox planşet, telefon və televizor qarşısında vaxt keçirir.

Bu isə:

• miopiyanın proqressiyasına,
• göz yorğunluğuna,
• diqqət pozğunluğuna səbəb ola bilər.

Valideynlər üçün əsas tövsiyələr:

• ekran vaxtını yaşa uyğun məhdudlaşdırmaq,
• gündə ən azı 1–2 saat açıq havada olmağa şərait yaratmaq,
• dərs və oyun zamanı düzgün işıqlandırmaya diqqət etmək,
• uşağın gözlərini tez-tez qırpmasını təşviq etmək,
• şikayət olmasa belə, ildə ən azı 1 dəfə oftalmoloji müayinə.

4. Qidalanma və göz sağlamlığı

Qış mövsümündə düzgün qidalanma göz toxumalarının müdafiəsində mühüm rol oynayır.

A vitamini

Göz dibinin əsas təbəqəsi olan torlu qişanın (retinanın) sağlamlığı üçün vacibdir.

• kök,
• balqabaq,
• ispanaq,
• yumurta sarısı.

Omega-3 yağ turşuları

Göz yaşı təbəaəsinin keyfiyyətini yaxşılaşdırır.

• balıq (xüsusən siyənək, skumbriya),
• qoz,
• kətan toxumu.

C vitamini

Antioksidant təsir göstərir.

• nar,
• portağal,
• limon,
• kivi.

Sink və E vitamini

Göz toxumalarının qorunmasında iştirak edir.

• qoz-fındıq,
• badam,
• paxlalılar.

Qışda təbii məhsullara çıxış azaldıqda, vitamin-mineral əlavələri yalnız həkim məsləhəti ilə qəbul edilməlidir.

5. Gün eynəkləri — təkcə yay üçün deyil

Qışda da:

• Ultrabənövşəyi (UV) filtrasiyalı,
• keyfiyyətli gün eynəkləri

xüsusən açıq havada, dağlıq və qarlı ərazilərdə tövsiyə olunur.

Uşaqlar üçün gün eynəklərinin:

• CE sertifikatlı,
• üz ölçüsünə uyğun olması vacibdir.

6. Kontakt linzalar və qış mövsümü

Qış aylarında linza istifadəçiləri daha çox narahatlıq hiss edə bilər.

Tövsiyələr:

• linza istifadəsi müddətini azaltmaq,
• süni göz yaşı ilə dəstək,
• mümkün olduqda eynəyə keçmək,
• qızartı və ağrı olduqda linzanı dərhal çıxarıb həkimə müraciət etmək.

7. Nə zaman mütləq həkimə müraciət etməli?

Aşağıdakı hallarda oftalmoloqa müraciət gecikdirilməməlidir:

• davamlı qızartı və ağrı,
• işığa həssaslıq,
• qəfil görmə azalması,
• uşaqlarda tez-tez gözlərini ovuşdurma,
• baş ağrısı ilə müşayiət olunan görmə şikayətləri.

Nəticə

Qış ayları göz sağlamlığı üçün passiv dövr deyil. Əksinə, düzgün profilaktika aparılmadıqda bir çox problemlər bu mövsümdə üzə çıxır və ya kəskinləşir. Azərbaycan şəraitində küləkli hava, qapalı məkanlarda quru mühit və ekran istifadəsinin artması bu riskləri daha da artırır.

Daimi maarifləndirmə, düzgün qidalanma, vaxtında müayinə və sadə gündəlik vərdişlər həm böyüklərin, həm də uşaqların gözlərini qış mövsümündə etibarlı şəkildə qorumağa imkan verir.