40 yaşdan sonra gözlərimizdə nə baş verir? Yaşlanan gözlərin sirri: Dəyişikliklər və əlamətləri, risklər və həll yolları.

Bu məqalədə 40 yaşdan sonra gözün müxtəlif strukturlarında baş verən yaşla əlaqədar dəyişiklikləri ümumi şəkildə izah edən, pasiyentləri məlumatlandırmağa yönəlmiş geniş və aydın bir materialı diqqətinizə təqdim edirəm. Məqalədə həm fizioloji, həm də xəstəliklə əlaqəli dəyişikliklər (məsələn, katarakta, qlaukoma, yaşa bağlı makula degenerasiyası) barədə məlumatlar ətraflı şəkildə izah edilib.

40 yaşdan sonra insan gözündə tədricən bir sıra dəyişikliklər baş verir. Bəzi dəyişikliklər tamamilə normal fizioloji yaşlanmanın nəticəsidir və demək olar ki, hər kəsdə müşahidə olunur. Məsələn, bu dövrdə yaxın görmədə zəifləmə (presbiopiya) başlayır – yəni insan əvvəlki kimi yaxındakı yazıları aydın görməkdə çətinlik çəkir. Digər tərəfdən, yaş artdıqca bəzi göz xəstəliklərinin yaranma riski də yüksəlir. Katarakta, qlaukoma, yaşa bağlı makula degenerasiyası kimi patologiyalar 40-50 yaşlardan sonra daha çox təsadüf edilir və erkən mərhələdə aşkar olunmazsa, görmədə ciddi itkılərə səbəb ola bilər. Bu məqalədə 40 yaşdan sonra gözün müxtəlif strukturlarında (büllur, buynuz qişa, torlu qişa, görmə siniri və s.) baş verən həm normal (fizioloji), həm də patoloji dəyişikliklər barədə məlumat verib, pasiyentlərə sadə dildə izah edəcəyik.

Gözün fizioloji yaşlanma dəyişiklikləri

Yaşlanma ilə əlaqədar gözün quruluşunda bir sıra fizioloji dəyişikliklər meydana gəlir. Bu dəyişikliklər patoloji sayılmır, yəni xəstəlik deyil, ancaq görmədə müəyyən fərqlərə yol aça bilər. Aşağıda 40 yaşdan sonra tez-tez rastlanan belə normal dəyişikliklərdən bəziləri verilmişdir:

Yaxın görmənin zəifləməsi (Presbiopiya): Gözün daxilində yerləşən elastik büllur yaşlandıqca sərtləşir və elastikliyini itirir. Nəticədə, büllurun forması dəyişərək yaxın məsafəyə fokuslanma qabiliyyəti azalır. Bu hal presbiopiya adlanır və adətən 40 yaşdan sonra hiss olunmağa başlayır. Presbiopiya zamanı insan yaxınlıqdakı kitab və ya telefonu əvvəlki kimi aydın görmədiyini, oxumaq üçün onları gözündən bir qədər uzaq tutmağa ehtiyac duyduğunun fərqinə varır. Bu vəziyyət tədricən inkişaf edir və təbii prosesdir – təxminən 60 yaşa doğru presbiopiyanın irəliləməsi dayanır və bundan sonra yaxın görmədəki dəyişikliklər sabitləşir. Presbiopiyanın müalicəsi olmasa da, oxumaq üçün eynəklər, bifokal eynəklər və ya multifokal kontakt linzalar vasitəsilə yaxın görməni düzəltmək mümkündür.
Göz yaşı istehsalının azalması və quru göz sindromu: Yaş artdıqca gözyaşı vəzilərinin fəaliyyəti bir qədər zəifləyir, göz yaşı ifrazı və ya tərkibi dəyişir. Xüsusilə menopauza dövrünü keçən qadınlarda hormonal dəyişikliklər səbəbilə quru göz sindromu daha çox müşahidə olunur. 40 yaşdan sonra hər onillikdə quru gözün yaranma ehtimalı artır. Göz yaşı təbəqəsi göz səthini nəmləndirir, qoruyur və aydın görməni təmin edir. Yaşla əlaqədar gözyaşı azalanda gözün buynuz qişası kifayət qədər nəmlənmir və nəticədə gözlərdə quruluq, yanma, batma hissi və sanki “qum dənəsi” varmış kimi bir hiss yaranır. Bu əlamətlər kompüter qarşısında uzun müddət işlədikdə və ya quru ətraf mühit şəraitində daha da güclənə bilər. Quru göz problemini aradan qaldırmaq üçün süni gözyaşı damcıları və ya həkim məsləhəti ilə digər müalicə üsulları istifadə oluna bilər.
Zəif işıqda görmənin çətinləşməsi: Orta yaşlardan etibarən qaranlıqda və ya zəif işıq şəraitində görmə qabiliyyətimizin bir az pisləşdiyini hiss edə bilərik. Bunun bir səbəbi göz bəbəklərinin yaşla bir qədər kiçilib işığa reaksiyasının ləngiməsidir, digər səbəbi isə torlu qişadakı fotoreseptor hüceyrələrin həssaslığının azalmasıdır. Məsələn, 40 yaşından sonra bəzi insanlar axşam vaxtı maşın sürərkən əvvəlkindən daha çox çətinlik çəkdiklərini, yəni gecə görmələrinin zəiflədiyini bildirirlər. Həmçinin otaqda və ya iş sahəsində əvvəlkindən daha parlaq işığa ehtiyac duyulduğunu hiss edə bilərlər. Bu, normal yaşlanma dəyişiklikləridir. Daha parlaq işıqlandırma və eynək reseptinin yenilənməsi kimi tədbirlər zəif işıqda görməni yaxşılaşdırmağa kömək edə bilər.
Parlaq işığa qarşı həssaslıq və işıq parıltıları: Yaşlandıqca büllurda şəffaflıq azalır və müəyyən degenerativ dəyişikliklər baş verir. Nəticədə, gözə daxil olan işıq şüaları torlu qişada tam fokuslanmadan dağılır (səpələnir). Bu, ətrafda parıltı hissi yaradır (işıq parıltıları) – məsələn, gecə avtomobil idarə edərkən qarşıdan gələn maşınların faralarının yaratdığı parıltı daha çox narahat edir, ya da günəş işığı hamar səthlərdən (yol, su, kapot və s.) güclü əks olunduqda gözləriniz daha çox qamaşa bilər. Parlaqlığa qarşı bu artmış həssaslıq da gözün yaşla bağlı dəyişikliklərinin nəticəsidir. Bu problemi azaltmaq üçün gecə maşın sürərkən işıq əleyhinə (antirefleks) örtüyü olan eynəklər taxmaq, gündüz gün eynəklərindən istifadə etmək kimi üsullar tövsiyə olunur.
Rəng qavrayışında dəyişikliklər: Gözümüzün təbii bülluru normada tamamilə şəffaf olsa da, yaş ötdükcə cüzi də olsa rəngini dəyişə, bir qədər sarala bilər. Büllurun bu cür yaşa bağlı rəngsizləşməsi nəticəsində ətraf mühitin rənglərini əvvəlki kimi canlı görməmək mümkündür – sanki hər şey bir qədər solğun çalarda görünür. Xüsusilə mavi və yaşıl rəng tonlarını bir-birindən ayırd etmək bir qədər çətinləşə bilər. Bu dəyişiklik adətən gündəlik həyatda çox ciddi problem yaratmasa da, incə rəng fərqlərinə diqqət tələb edən işlərlə məşğul olanlar bunu daha çox hiss edə bilərlər.
Üzən ləkələr və qara nöqtələr, həmçinin işıq çaxmaları: Orta və yaşlı insanlarda bəzən göz önündə üzən xırda ləkələr, nöqtələr, sapşəkilli kölgələr yaranır. Bu üzən ləkələr gözün içini dolduran şəffaf jeleyəbənzər maddə – şüşəvari cismin yaşla mayeləşməsi və içində kiçik zülal liflərin yığılması nəticəsində yaranan kölgələrdir. Üzən ləkələr adətən işıqlı fonda (məsələn, aydın səmaya baxanda) daha çox nəzərə çarpır. Bu halın özü əksər hallarda zərərsizdir və normal yaşlanma əlaməti hesab olunur. Lakin birdən-birə ləkələrin sayında çoxalma, xüsusən də onlarla birlikdə göz önündə işıq çaxmaları (şimşək çaxması kimi və ya qığılcımlar) görsəniz, bu, ciddi bir vəziyyətin – torlu qişada yırtıq və ya qopmanın – əlaməti ola bilər. Bu halda dərhal göz həkiminə müraciət etmək lazımdır, çünki torlu qişa qopması vaxtında cərrahi müdaxilə olunmazsa, görmə itkisi ilə nəticələnə bilər.
Buynuz qişada yaşlılıq halqası (Arcus senilis): 50-60 yaşdan yuxarı insanların gözlərinin buynuz qişasının kənarında bəzən göyümtül, bozumtul-ağ rəngli nazik bir halqa meydana çıxa bilər. Bu halqa arcus senilis adlanır və yaşlanmanın normal göstəricisi kimi qəbul edilir. Arcus senilis, buynuz qişada lipid (yağ) hissəciklərinin çökməsi nəticəsində yaranır və demək olar ki, 80 yaşa çatmış insanların əksəriyyətində müşahidə edilir. Bu halqa görmə kəskinliyinə təsir göstərmir və əsasən kosmetik bir dəyişiklikdir. Yalnız 40 yaşından gənc insanlarda ortaya çıxarsa, bu, qeyri-adi hal sayılır və qanda lipidlərin (xolesterol) yüksək olmasına işarə edə bilər.

Yuxarıda sadalanan dəyişikliklər 40 yaşdan sonra çoxlarında görünə bilən normal fizioloji proseslərdir. Bu dəyişikliklərdən narahat olmağa ehtiyac yoxdur, lakin onlara qarşı daha rahat adaptasiya olmaq üçün müəyyən tədbirlər (məsələn, oxu eynəyi istifadəsi, süni gözyaşı damcıları, parlaq işıqlandırma və s.) faydalı ola bilər. Ən önəmlisi isə, bu yaş dövründə mütəmadi olaraq göz müayinələrindən keçməkdir. Hər iki ildən bir profilaktik göz müayinəsi etməklə həm bu normal dəyişikliklərin izlənməsi, həm də aşağıda bəhs edəcəyimiz patoloji problemlərin erkən əlamətlərinin aşkarlanması mümkündür.

Yaşa bağlı göz xəstəlikləri (patologiyalar)

Yaş artdıqca normal dəyişikliklərlə yanaşı, həm də müəyyən göz xəstəliklərinin yaranma riski yüksəlir. 40-50 yaşlardan sonra bir çox insanda gözün müxtəlif strukturlarını zədələyən patoloji dəyişikliklər inkişaf edə bilər. Bu bölümdə daha çox rast gəlinən yaşla əlaqəli göz xəstəlikləri haqqında məlumat verilir.

Katarakta (büllurun bulanması, el arasında mirvari suyu xəstəliyi adlanır)

Şəkil: Gözün bəbəyi nahiyəsində büllurun bulanması – katarakta. Şəkildə bəbəyin ortasının ağararaq bulanıq hala düşdüyü görünür. Katarakta zamanı bu cür bulanıqlıq gözə daxil olan işığın torlu qişaya çatmasına mane olur, nəticədə görmə azalır.

Katarakta göz daxili təbii linzanın – büllurun bulanmasıdır. Bu xəstəlik zamanı büllur zülalları bir-birinə yapışaraq yığılıb topalanır və normal şəffaf linza tədricən sanki buxarlanmış şüşə kimi bulanıq olur. Katarakta adətən yavaş-yavaş, illər ərzində inkişaf edir. İlk dövrlərdə xəstələr ciddi problem hiss etməyə bilərlər, lakin zamanla görmədə aşağıdakı dəyişikliklər yaranır: görmə bulanır (xüsusilə uzaq məsafədəki obyektlər dumanlı görünür), rənglər solğun və tutqun görünməyə başlayır, parlaq işıqda və gecə avtomobil faralarının işığında güclü qamaşma və parıltı narahat edir. Oxumaq və ya maşın sürmək kimi gündəlik fəaliyyətlər tədricən çətinləşir. Kataraktanın yaranması üçün əsas risk faktoru yaş hesab olunur – yaşlandıqca demək olar ki, hər kəsdə müəyyən dərəcədə katarakta dəyişiklikləri baş verir. Məsələn, ABŞ-da aparılmış tədqiqatlara görə, 80 yaşına çatmış insanların əksəriyyəti ya katarakta əməliyyatı keçirib, ya da kataraktası var. Bununla belə, diabet xəstəliyi, gözün travması, uzun müddət güclü günəş şüasına məruz qalma, steroid tipli dərmanların qəbulu kimi amillər də kataraktanın daha tez meydana çıxmasına təsir edir.

Kataraktanın müalicəsi cərrahidir – başqa sözlə, dərmanla və ya eynəklə onu aradan qaldırmaq mümkün deyil, yalnız əməliyyatla bulanmış büllur dəyişdirilə bilər. Müasir fakoemulsifikasiya əməliyyatı zamanı gözün bülluru ultrasəs ilə əridilib çıxarılır və yerinə şəffaf süni göz daxili linza yerləşdirilir. Bu əməliyyat yüksək uğur faizinə malikdir və görməni bərpa edir. Əgər katarakta gündəlik həyatda ciddi narahatlıq yaratmırsa, sadəcə mütəmadi izləmə aparılır; amma pasiyentin görməsini əhəmiyyətli dərəcədə azaltdıqda cərrahi müdaxilə məsləhət görülür. Katarakta əməliyyatı ilə eyni zamanda bəzi hallarda astiqmatizm və ya presbiopiyanın da qismən korreksiyası üçün xüsusi linzalar (məsələn, multifokal və ya torik göz daxili linzalar) istifadə oluna bilər.

Qlaukoma (el arasında qara su xəstəliyi adlanır)

Şəkil: Qlaukoma nəticəsində yaranan görmə sahəsi itkisinin simulyasiyası. Sağlam gözlü insan geniş bir sahəni görür (şəkildə mərkəzdə uşaq və top ətraf mühitlə birlikdə aydın seçilir). Qlaukoma zamanı isə görmə siniri zədələndikcə periferik (yan) görmə tədricən itir, yalnız mərkəzdə tunelvari dar bir sahə aydın qalır. Şəkildə qlaukoma xəstəsinin uşağa baxarkən gördüyü mənzərə təqribi göstərilib – kənarlar qaranlıqdır, yalnız ortada kiçik bir sahə aydındır.

Qlaukoma görmə sinirinin xroniki xəstəliyidir. Bu xəstəlik zamanı adətən gözün daxilindəki maye təzyiqinin yüksəlməsi nəticəsində sinir lifləri tədricən zədələnir və görmə siniri diski atrofiyalaşır. Qlaukoma “səssiz və hiyləgər görmə oğrusu” ləqəbini alıb, çünki çox vaxt başlanğıcda heç bir əlamət vermir və xəstə bunu hiss etmədən yavaş-yavaş görmə sahəsi daralır. Əvvəlcə periferik (yan tərəflərdəki) görmə zəifləyir – məsələn, insan sanki tunel içindən baxırmış kimi, yalnız mərkəzdə olan obyektləri görə bilir, kənar görüntü isə itərək, azalır. Zamanla, əgər müalicə olunmazsa, görmə sahəsi getdikcə daralır və axırda mərkəzi görmə də itə bilər. Qeyd etmək lazımdır ki, açıqbucaqlı qlaukoma tipində (ən yayılmış növ) ağrı, qızarma kimi şikayətlər olmur, yəni göz təzyiqi yavaş-yavaş artdığı üçün xəstə bunu gec anlayır. Daha nadir rastlanan qapalıbucaqlı qlaukoma isə tutmalar şəklində kəskin göz ağrısı, bulanıq görmə, gözün qızarması və başağrısı ilə üzə çıxa bilər – bu, təcili oftalmoloji yardıma ehtiyac yaradan bir vəziyyətdir.

Qlaukoma riski yaşla birlikdə artır. Statistika göstərir ki, 40 yaşdan sonra hər onillikdə qlaukomanın yaranma ehtimalı əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlir. Eyni zamanda, ailəsində qlaukoma olan insanlar, yüksək miopiyası olanlar, şəkərli diabet və hipertoniyadan əziyyət çəkənlər də risk qrupuna daxildir. Qlaukomanın müalicəsi tam sağalma ilə yekunlaşmasa da (yəni zədələnmiş görmə sinirini bərpa etmək mümkün deyil), xəstəliyi nəzarətdə saxlamaq və görmə itkisinin qarşısını almaq mümkündür. Bunun üçün əsas prinsiplər göz daxilindəki təzyiqi aşağı salmaqdır. İlk mərhələdə xüsusi göz damcıları (antiglokoma dərmanları) təyin edilir – bu damcılar ya göz mayesinin istehsalını azaldır, ya da göz daxilindən maye axımını yaxşılaşdıraraq təzyiqi endirir. Əgər dərmanlarla təzyiqi nəzarətdə saxlamaq mümkün deyilsə, lazer və ya mikro-cərrahi üsullarla müdaxilə olunaraq gözün maye dövranı yaxşılaşdırılır. Ən vacibi isə qlaukomanın erkən aşkarlanmasıdır. Bunun üçün 40 yaşdan etibarən hər bir şəxs ən azı 1-2 ildə bir dəfə göz təzyiqini ölçdürməli, görmə siniri və görmə sahəsini yoxlatdırmalıdır. Erkən diaqnoz qoyulduqda qlaukomanın gedişini xeyli yavaşıtmaq və gözün funksiyasını qorumaq olur. Müalicə olunmamış qlaukoma geri dönməz görmə itkisinə səbəb olur.

Yaşa bağlı makula degenerasiyası (YBMD)

Şəkil: Yaşa bağlı makula degenerasiyasının (YBMD) quru və yaş formalarının təsviri. Solda gözün daxili quruluşu göstərilib, sağda yuxarıda sağlam gözün makulasının norması, ortada quru (qeyri-ekssudativ) YBMD, altda yaş (ekssudativ) YBMD zamanı torlu qişanın mərkəzi təbəqələrinin kəsiyi verilib. Quru formada torlu qişanın altında sarımtıl çöküntülər (druzalar) yığılır, tədricən fotoreseptorlar tələf olur. Yaş formada isə anormal yeni damarlar inkişaf edib sızma və qanama yaradır (çəhrayı sahələr), nəticədə makula hüceyrələri sürətlə zədələnir.

Yaşa bağlı makula degenerasiyası gözün dibində, torlu qişanın mərkəzində yerləşən makula adlı nahiyənin zədələnməsi ilə xarakterizə olunan xroniki xəstəlikdir. Makula gözün “sarı nöqtə”si olub, mərkəzi və ən kəskin görməyə cavabdeh olan torlu qişa bölgəsidir. YBMD zamanı makula toxumasında degenerativ dəyişikliklər yaranır ki, bunun nəticəsində insanın mərkəzi görmə qabiliyyəti tədricən pisləşir. Bu xəstəlik, xüsusilə 60 yaşdan sonra, inkişaf etmiş ölkələrdə və ümumiyyətlə yaşlı populyasiyada görmə itkisinin əsas səbəblərindən biridir. Məsələn, ABŞ-da 50 yaşdan yuxarı şəxslərdə ciddi görmə itkisinin ən çox yayılmış səbəbi məhz YBMD-dir.

Makula degenerasiyasının iki əsas forması var: “quru” (qeyri-ekssudativ) və “yaş” (ekssudativ) formalar. Quru forma YBMD halların təqribən 80-90%-ni təşkil edir. Bu formada torlu qişanın altında “druzlar” deyilən sarı çöküntülər toplanır və zamanla makuladakı hüceyrələr nazilir, görmə reseptorları tələf olur. Quru forma adətən yavaş proqressivləşir – yəni görmə illər ərzində tədricən zəifləyir. Yaş forma YBMD isə təxminən 10-15% hallarda ortaya çıxır, lakin görmənin ağır itkisinə daha çox bu forma səbəb olur. Yaş formada torlu qişa altında anormal qan damarları cücərir (neovaskulyarizasiya) və onlar tez-tez qanayaraq və ya maye sızdıraraq makula bölgəsini zədələyir. Nəticədə makula hüceyrələri tez bir zamanda funksiyasını itirir. Yaş YBMD-də mərkəzi görmə qısa müddətdə ciddi şəkildə pisləşə bilər.

Əlamətlər: Makula degenerasiyasının erkən mərhələlərində xəstələr fərq etməyə bilər, lakin xəstəlik irəlilədikcə bir sıra tipik simptomlar yaranır. Oxunan yazılar sanki kifayət qədər işıq yoxmuş kimi bulanıq görünə bilər. Xəttlər düz əvəzinə qırıla bilər – məsələn, kitabdakı sətirlər dalğalı, əyri görünməyə başlayır. Xəstələr baxışlarının mərkəzində bir qaralma, boşluq hiss edə bilərlər (məsələn, üz-üzə baxdığınız insanın üzünün mərkəzi hissəsini görmədiyinizi hiss edirsiniz). Amsler qəfəsi testi deyilən sadə bir kvadrat kağız üzərində xətkeşvari cızılmış kvadratlar bu xəstəliyin diaqnozunda istifadə olunur – YBMD-li gözlə bu qəfəsə baxanda bəzi kvadratlar əyilmiş, qırıq və ya itmiş görünə bilər. Belə əlamətlər yaranıbsa, mütləq göz həkiminə müraciət etmək lazımdır.

Müalicə və profilaktika: Təəssüf ki, makula degenerasiyasını tam müalicə edərək geri qaytarmaq mümkün deyil. Lakin müalicələrlə onun proqressiyasını ləngitmək və müəyyən dərəcədə görməni qorumaq olur. Quru YBMD üçün əsas yanaşma AREDS vitamini adlanan xüsusi vitamin-mineral komplekslərinin qəbuludur – araşdırmalar göstərib ki, sink, antioksidant vitaminlər (A, C, E) və lutein, zeaksantin kimi karotenoidlərin müəyyən dozalarda qəbulu YBMD-nin irəliləməsini bir qədər yavaşıda bilər. Yaş YBMD-nin müalicəsində isə göz daxilinə xüsusi preparatların (anti-VEGF dərmanlarının) injeksiyası əsas yer tutur. Bu dərmanlar anormal damarların böyüməsini dayandıraraq və sızmanı azaldaraq makulanı mümkün qədər stabil saxlayır. Bu iynələr adətən mütəmadi (ayda bir və ya bir neçə aydan bir) vurulur və bir çox xəstədə görmənin sabit qalmasını təmin edir, hətta bəzi hallarda bir qədər yaxşılaşma da verir. Vaxtında başlamış müalicə sayəsində YBMD-li insanların əksəriyyətinin gündəlik fəaliyyətlərini davam etdirməsi mümkün olur. YBMD riskini azaltmaq üçün siqaretdən imtina etmək (siqaret çəkmək YBMD riskini xeyli artırır), gün eynəyi taxmaqla UV şüalardan qorunmaq, faydalı qidalarla (göyərti, balıq yağı və s.) qidalanmaq tövsiyə olunur.

Diabetik retinopatiya

Şəkərli diabet xəstələrində yaşlandıqca göz dibində qan damarları zədələnə bilər ki, bu vəziyyət diabetik retinopatiya adlanır. Diabetik retinopatiya birbaşa yaşlanmanın nəticəsi olmasa da, 2-ci tip diabet adətən 40 yaşdan yuxarı insanlarda başladığı və illər ötdükcə ağır fəsadlar verdiyi üçün burada qeyd edilməlidir. Yüksək şəkər torlu qişanın xırda kapilyarlarında divar zədələnməsinə və mikroanevrizmalara səbəb olur. Nəticədə torlu qişa toxumasına qan sızmalar, ödemlər yarana bilər. Xəstəlik əvvəlcə heç bir əlamət verməyə bilər, lakin irəlilədikcə görmədə “üzən ləkələr”, bulanıqlıq, görmə sahəsində qaralmış sahələr kimi şikayətlər ortaya çıxır. Hətta ağır proliferativ retinopatiya mərhələsində yeni anormal damarlar törəyib qanayaraq tor qişanın qopmasına yol aça bilər ki, bu da kəskin korluqla nəticələnə bilər. Diabetik retinopatiyanın qarşısını almaq üçün ən yaxşı üsul şəkər xəstəliyini yaxşı nəzarətdə saxlamaqdır – qanda şəkərin norma daxilində olması torlu qişa damarlarını qoruyur. Eyni zamanda, diabetli xəstələr hər il göz dibi müayinəsindən keçməlidirlər. Müalicə olaraq, torlu qişanın lazer fotokoaqulyasiyası (xüsusilə proliferativ mərhələdə yeni damarları “yandırmaq” üçün) və gözə anti-VEGF iynələrin vurulması (diabetik makula ödemini azaltmaq üçün) tətbiq edilir. Qeyd edək ki, görmənin tez-tez bulanması, daha sonra yenidən yaxşılaşması kimi hallar (flüktuasiyalar) diabet xəstəliyinin ilk əlamətlərindən ola bilər, çünki qan şəkərinin oynaq olması gözün büllurunun refraksiya gücünə təsir göstərə və ya torlu qişa damarlarında dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Belə dəyişkən görmə yaşayan insanlar mütləq şəkər yoxlanışından keçməlidirlər.

Nəticə: Göz sağlamlığının qorunması

40 yaşdan sonra gözlərimizdə baş verən dəyişikliklərin bir qismi qaçınılmazdır – presbiopiya kimi hallar normal yaşlanmanın bir parçasıdır. Digər tərəfdən, katarakta, qlaukoma, makula degenerasiyası kimi xəstəliklərin bu yaş dövründən sonra meydana çıxma ehtimalı yüksəlir. Sevindirici haldır ki, müasir tibb bu problemlərin əksəriyyətinə qarşı təsirli həllər təklif edir: katarakta əməliyyat ilə uğurla müalicə olunur, qlaukoma və YBMD-nin gedişini yavaşıdan müalicələr mövcuddur, diabetik retinopatiyada lazer və dərmanlarla görmə qoruna bilir. Lakin bütün hallarda erkən diaqnoz həlledici faktordur. Görmə pozulmasını gözləmədən, profilaktik müayinələrlə bu xəstəlikləri ilkin mərhələdə aşkarlamaq çox vacibdir. 40-65 yaş arası insanlar üçün ən geci iki ildə bir dəfə, 65 yaşdan sonra isə hər il genişləndirilmiş bəbəklə göz dibi müayinəsi ilə yoxlama məsləhət görülür.

Eyni zamanda, həyat tərzində edilən bəzi dəyişikliklər göz sağlamlığına müsbət təsir göstərir. Balanslı qidalanma (xüsusilə meyvə – tərəvəzlər, omeqa-3 ilə zəngin balıqlar), siqaretdən uzaq durmaq, gün eynəkləri ilə ultrabənövşəyi şüalardan qorunmaq, mütəmadi fiziki aktivlik və xroniki xəstəliklərin (şəkər, təzyiq, xolesterol) nəzarətdə saxlanılması təkcə ümumi sağlamlıq üçün deyil, gözlərin sağlam qalması üçün də əhəmiyyətlidir. Unutmayın ki, vaxtında atılan addımlar və məlumatlı olmaq sayəsində görmənizi uzun illər boyu qoruyub saxlaya bilərsiniz. Gözlərinizdə hər hansı qəfil dəyişiklik (bulanma, ağrı, görmə sahəsində qaranlıq ləkə, işıq çaxmaları və s.) hiss etdikdə isə gecikmədən göz həkiminə müraciət etməkdən çəkinməyin. Müntəzəm göz müayinələri və erkən müalicə tədbirləri sayəsində yaşlandıqca da yaxşı görmə qabiliyyətini qorumaq mümkündür.